Wat AI wel (en niet) voor je doet tijdens je PhD

“Kun je me helpen deze paragraaf iets soepeler te laten lopen?”

Lang leve ChatGPT. Binnen een paar seconden stond er een nieuwe versie voor mijn neus. Beter leesbaar. To-the-point. En eerlijk is eerlijk: dat was heel fijn.

Misschien herken je dat soort momenten. Je probeert iets te formuleren, je bent je draad kwijt, of je staart al veel te lang naar een zin die nergens heen gaat. En dan ineens: daar is AI. Snel. Slim. Verrassend behulpzaam.

Toch is er vaak ook een ander gevoel:
Waar ligt de grens? Doe ik dit nog zelf?

Wat kan AI je opleveren in je promotietraject — én wat ontneemt het je misschien?

 

Wat AI wel voor je kan doen

AI-tools zoals ChatGPT kunnen echt een aanvulling zijn in het dagelijkse schrijf- en denkwerk. Veel promovendi gebruiken het bijvoorbeeld voor:

• Gedachten ordenen – AI helpt je losse ideeën structureren of een logische volgorde aanbrengen.
• Zinnen herschrijven – Als je vastloopt in stijl of toon, komt er soms ineens net wél dat lopende stukje.
• Literatuur samenvatten – Een compacte eerste indruk van een artikel of rapport.
• Brainstormen – Nieuwe invalshoeken, vragen of voorbeelden genereren in een vroege fase.
• Tips genereren – Bijvoorbeeld hoe je een gesprek met je begeleider het best kunt insteken.

Zeker in de fases waarin je even tempo wilt maken of overzicht nodig hebt, kan AI een waardevolle hulplijn zijn. Het is alsof je een extra paar ogen en oren hebt — een soort virtuele meedenker.

Wat AI niet voor je kan doen

Tegelijk is het goed om je te realiseren waar de kracht van AI ophoudt. Een aantal dingen blijven echt jouw domein als promovendus:

• Kritisch denken – AI kan suggesties doen, maar niet zelf afwegen, beargumenteren of prioriteren.
• Creativiteit en nieuwsgierigheid – Nieuwe ideeën, verrassende combinaties of intuïtieve sprongen komen nog altijd uit jouw brein.
• Context begrijpen – AI weet niet wat er speelt in jouw vakgebied, je team, je onderwerp, of jouw hoofd.
• Betrouwbare bronnen garanderen – Soms verzint AI referenties. Of het parafraseert met overtuiging… terwijl het niet klopt.

Zolang je dit in het oog houdt, kun je AI op een veilige en effectieve manier inzetten.

Wat zeggen universiteiten eigenlijk?

Steeds meer universiteiten formuleren expliciete richtlijnen over het gebruik van AI in onderzoek en onderwijs. De kern? Je mag AI gebruiken, maar niet blind en niet stiekem.

Het verschilt per instelling, maar overal geldt: je blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud van je werk. Als je AI gebruikt om bijvoorbeeld een tekst te herschrijven of ideeën te genereren, dan moet je dat transparant vermelden. Doe je dat niet, dan kan het worden gezien als fraude of plagiaat.

Ook wordt benadrukt dat AI je niet mag vervangen in je denkwerk: jij bent degene die verbanden legt, keuzes maakt, en verantwoordelijk is voor de wetenschappelijke kwaliteit.

Heb je twijfels? Overleg dan altijd met je begeleider of promotor. Zo houd je het gebruik van AI helder, veilig en in lijn met de normen van jouw universiteit.

Wat je misloopt als je AI veel laat doen

En dan is er nog iets anders. Iets wat minder vaak besproken wordt, maar wél relevant is als je midden in een promotietraject zit.

Stel: je gebruikt AI om een artikel samen te vatten — handig, snel. Maar heb je dan ook echt begrepen wat erin staat? Heb je gevoeld waar het schuurt, wat er ontbreekt, wat je eruit meeneemt?

Of je laat AI een alinea verbeteren. Fijn dat het vloeiender klinkt. Maar weet je ook waarom het beter is? Weet je hoe je het zelf kunt oplossen?

Promoveren is niet alleen iets voltooien. Het is ook een groeiproces. Je ontwikkelt je denkvermogen, je stijl, je oordeel. Daar horen worstelmomenten bij, stilstand, vertraging. Niet altijd leuk — wél waardevol. Je leert er iets van wat geen enkele tool je kan geven. Misschien zijn die momenten zelfs het belangrijkste onderdeel van je promotie.

Boekentip: ChatGPT in Scientific Research and Writing

Wil je meer inzicht in hoe je AI op een slimme én verantwoorde manier gebruikt in je promotie? Dan is deze gids een goede plek om te beginnen:
ChatGPT in Scientific Research and Writing: A Beginner’s Guide

Het boek laat stap voor stap zien hoe je AI kunt gebruiken in verschillende fases van je onderzoek — zonder je eigen rol als onderzoeker uit handen te geven. Met aandacht voor praktijk én ethiek en met veel voorbeelden die je meteen op ideeën brengen.

Wat ik sterk vind aan deze gids: het zet aan tot bewust kiezen. Niet alles kan met AI, maar veel kan wel — als je weet wat je doet.

Tot slot

AI is een krachtige tool. En soms ook gewoon een opluchting als je vastzit. Maar jij bent de denker. De beslisser. De onderzoeker.

Gebruik AI vooral waar het je helpt. Laat je inspireren, laat je bijstaan. Maar blijf aanwezig in je eigen proces. Juist dáár gebeurt het echte werk.

Hoe gebruik jij AI? Laat het met weten, ik ben nieuwsgierig.

 

Een toevoeging

Emmanuel Tsekleves publiceerde onlangs op LinkedIn de uitkomsten van zijn al dan niet geaccepteerde AI-tools op dit plaatje. Misschien heb je er iets aan?